Empirik Elmin Açarı: Təcrübələrin Ərsəyə Gətirilməsi

Daha əvvəllər elm adamlarına qaranlıq qalan məqamlara aydınlıq gətirdikləri ücün, təcrübələrin müasir elmin əvəzolunmaz bir parçası olması danılmaz bir faktdır. Bütün elm tarixi boyunca, daim aktual qalan məsələlərdən biri də təcrübələrin aparılması üçün doğru model sistemlərin seçilməsi olmuşdur. Müxtəlif səbəblərdən — məsələn, izolə edilib becərilmiş hüceyrə kulturalarından daha mürəkkəb olduqlarından, insan xəstəliklərini daha yaxşı təqlid […]

Voyager: Yüz İllər Sonra Danışılacaq Əfsanə

Astronom, kosmoloq, astrofizik, astrobioloq Carl Sagan, elmə olan töhfələrindən daha çox elmin populyarlaşmasında gördüyü işləri ilə tanınır. Günəş sisteminin sərhədlərindən kənara çıxmağı bacaran məşhur Voyager 1&2 zondlarının üzərinə quraşdırılmış Qızıl Səsyazma (Golden Record) da məhz Saganın fikri idi. Bu yazıda NASA-nın Reaktiv Ötürmə Laboratoriyasının (Jet Propulsion Laboratory) arxivlərinə Voyager haqqında öyrənmək üçün nəzər salacağıq. Başlanğıc […]

Atomun Hekayəsi ilə XX Əsrin Elementləri

Atom haqqında bu gün bilinənlər, 1 əsr bundan əvvəlkinə görə qat-qat çoxdur. Bunun bir çox səbəbi var — ən böyük səbəblərdən biri isə atomun bölünə bilmə özəlliyinin olmaması inancı idi. Atom sözü yunan dilindən “atomus” sözündən törəyib və bölünməz mənasına gəlir; tarixi isə E. Ə. 460-cı illərə qədər gedib çıxır. Atom sözü ilk dəfə qədim […]

Növlərin Mənşəyi – Giriş

| Charles Darwin | Qarşındakı yazı müasir biologiyanın təməlində duran Charles Darwinin ölümsüz əsəri, “Növlərin Mənşəyi Üzərinə” adlı kitabının 1859-cu ildə nəşr edilmiş birinci nüsxəsinin tərcüməsinin başlanğıcıdır. İlk öncə onu qeyd etmək lazımdır ki, təkamül biologiyası Darwindən sonra uzun məsafə qət edib: bir çox təxminlərini doğrulub, bəzi açıqlamalarını dəyişdirib və s. Ona görə də, 21-ci […]

Yalçın İslamzadə ilə Müsahibə

Yalçın İslamzadə ODTÜ-də və Gazi Universitetində Fizika üzrə bakalavr və magistratura təhsilini almışdır. “Göydən Yerə” adlı bir kitabın müəllifidir. Su təmizləmə texnologiyaları sahəsində özəl sektorda işləyir. İctimai sferada Azadlıq Radiosunun internet səhifəsində, elmi-kütləvi kitabları tanıtdığı köşəsinə görə tanınır. Yalçın İslamzadə ilə tanışlığım elə bu köşə yazıları və BaşlaTV-dəki Elmi İnqilab mövzulu mühazirəsi ilə yaranıb. Ölkədə […]

Sinir Sisteminin Təkamülü 1: Hərəkət Potensialları

İnsan beyni təbiətdə rastlanan ən mürəkkəb fenomenlərdən biri, bəlkə də birincisidir. Buna görə də, onun öyrənilməsi üçün müxtəlif elm sahələri fərqli metodlardan istifadə edir. Bioloji tədqiqatlar beynin işləyişində rol oynayan oyunçuları və bioloji mexanizmləri, nəzəri tədqiqatlar isə, bu mexanizmləri riyazi formada modelləşdirərək öyrənir. Hər yanaşma “beyin necə işləyir?” sualına özünəməxsus cavab verir və alınan cavablar […]

Cinsiyyət, gender, cinsi oriyentasiya və sinir sistemi

Deyərdim ki, bütün cəmiyyətlərdə cinsiyyət, gender və cinsi oriyentasiya ilə bağlı yanlış anlaşılmalar çox yayılmışdır. Hər həssas mövzuda olduğu kimi, bu mövzuda da müəyyən etik kod və dolayısıyla dilə gətirilməsi belə istənməyən ifadələr mövcuddur. Məsələn, neyroelmdə kişi və qadın beyninin fərqlərindən danışmaq küləkli havada kəndirbazlıq etmək qədər çətindir. Bu məqalədə, cəsarətimizi toplayıb həmin fərqlərə nəzər […]

Musiqi: Beynin və Təkamülün Müəmması

Charles Darwin İnsanın Mənşəyi kitabında musiqi barəsində yazır ki, “insanın nə musiqidən həzz alma, nə də musiqi bəstələmə bacarıqlarının onun gündəlik həyatında heç bir bir funksional dəyəri olmadığından, bu bacarıqları insanda olan ən müəmmalı qabiliyyətlər arasına daxil edə bilərik.” Daha sonralar isə o, öz gündəliklərində “əgər həyatımı yenidən yaşamaq şansım olsaydı heç olmasa həftədə bir […]

Təbii Seçmə Yolu ilə Təkamül Haqqında

| Nəriman Məmmədli | Təbii seçmə hər hansı bir mühitə daha yaxşı uyğunlaşmış canlıların, nisbətən zəif uyğunlaşmış canlılarla müqayisədə, daha uzun müddət sağ qalma və nəsil artıra bilməsinə deyilir. Charles Darwin tərəfindən irəli sürülən təkamül nəzəriyyəsində, təbii seçmə orqanizmin  hansı yöndə təkamül edəcəyini müəyyən edən əsas faktor sayılır. Təbii seçmə mexanizmi haqqında mövcud olan yanlış […]

Begin typing your search term above and press enter to search. Press ESC to cancel.

Yuxarı qayıt